انتقال اعضای داعش به عراق؛ حضور اتباع افغانستان و ایران در میان بازداشت‌شدگان

تحولات اخیر در شمال‌شرق سوریه و انتقال بیش از پنج هزار و ۷۰۰ عضو داعش به عراق، بار دیگر توجه‌ها را به ترکیب چندملیتی اعضای این گروه جلب کرد.

بر اساس فهرست منتشرشده از اعضای داعش در اردوگاه الهول، واقع در منطقه‌ای که پیش‌تر تحت کنترل نیروهای دموکراتیک کرد بود، اعضای داعش از اتباع کشورهای خاورمیانه تا آسیای میانه و اروپا و آفریقا در این اردوگاه نگهداری می‌شدند. در این میان، نام کشورهایی چون افغانستان، ایران، پاکستان، تاجیکستان و دیگر کشورهای آسیایی نیز به‌عنوان محل تولد اعضای داعش دیده می‌شود.

در پی درگیری‌های اخیر میان نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) و دولت سوریه به رهبری احمد الشرع، کنترل برخی مناطق و تاسیسات امنیتی در استان حسکه تغییر کرد. این تحولات به‌ویژه در خصوص اردوگاه‌های الهول و روژ و وضعیت هزاران زندانی وابسته به داعش نگرانی‌هایی به وجود آورد. هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها از احتمال فرار گسترده زندانیان، ایالات متحده اعلام کرد برای جلوگیری از بی‌ثباتی امنیتی، روند انتقال زندانیان مرد داعش از سوریه به عراق را آغاز می‌کند.

بر اساس بیانیه رسمی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، ماموریت ۲۳ روزه‌ای که از ۲۱ ژانویه آغاز شد، به تحویل بیش از پنج‌ هزار و ۷۰۰ جنگجوی مرد بزرگسال داعش حاضر در بازداشتگاه‌های سوریه به مقام‌‌های عراقی انجامید. این عملیات در ۱۲ فوریه با یک پرواز شبانه از شمال‌شرق سوریه به عراق تکمیل شد.

برد کوپر، فرمانده سنتکام، این انتقال را «برای امنیت منطقه ضروری» توصیف کرد و گفت نیروهای آمریکا و ائتلاف ضدداعش برنامه‌ریزی و اجرای آن را بر عهده داشتند.

الجزیره به نقل از مرکز ملی همکاری قضایی بین‌المللی عراق، گزارش داد که پنج‌ هزار و ۷۰۴ زندانی با ۶۱ ملیت مختلف وارد عراق شده‌اند که سه هزار و ۵۴۳ نفر آن‌ها سوری و ۴۶۷ نفر عراقی‌اند و صدها نفر دیگر از اتباع سایر کشورهای عربی هم در میان آن‌ها حضور دارند. افزون بر این، بیش از ۹۸۰ نفر از اتباع کشورهای اروپایی، آسیایی، استرالیا و ایالات متحده نیز در میان آن‌ها دیده می‌شوند. دستگاه قضایی عراق اعلام کرده است که پیش از هر اقدام حقوقی، از زندانیان بازجویی خواهد کرد.

با آنکه مقام‌های رسمی فهرست کامل اعضای داعش را منتشر نکرده‌اند، خبرنگاران عراقی فهرستی را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کردند که نشان می‌دهد اعضای داعش از ۶۶ کشور در اردوگاه الهول نگهداری می‌شدند. در میان زندانیان داعش در شمال‌شرق سوریه، تعداد اتباع کشورهای آسیای میانه از جمله تاجیکستان، ازبکستان و قرقیزستان قابل‌توجه‌اند.

 این کشورها در سال‌های اوج قدرت داعش یکی از مهم‌ترین مبادی جذب نیرو برای این گروه بودند و با وجودی که کشورهای آسیای میانه در سال‌های گذشته، شماری از مردان، زنان و کودکان داعشی را که در اردوگاه‌های سوریه نگهداری می‌شدند، به کشورهای خود بازگرداندند، صدها نفر دیگر همچنان در این اردوگاه‌ها بودند و به رغم درخواست‌های مکرر مقام‌های سوریه، هنوز برای انتقال آنان به کشورهای مبدا آنان اقدامی صورت نگرفته است.

افغانستان، پیوند با شاخه خراسان

در میان شبکه فراملی داعش، نام افغانستان به‌ویژه به دلیل فعالیت شاخه خراسان داعش برجسته است. شماری از اتباع افغانستان که در سال‌های گذشته به سوریه و عراق رفته بودند، پس از شکست داعش در آنجا، به افغانستان بازگشتند یا به شاخه خراسان پیوستند.

شاخه خراسان داعش در سال ۲۰۱۴ و در اوج قدرت داعش در خاورمیانه ایجاد شد. این گروه در ابتدا از میان فرماندهان و اعضای ناراضی طالبان افغانستان و پاکستان نیرو گرفت و سپس با تسخیر قلمرو در شرق افغانستان، به سربازگیری گسترده از میان جوانان آنجا پرداخت.

داعش.jpeg

اکنون داعش خراسان به یکی از تهدیدهای بالقوه برای افغانستان، پاکستان و کشورهای منطقه تبدیل شده است. بر اساس فهرست منتشرشده، در میان اعضای داعش که از سوریه به عراق منتقل شدند، ۲۵ تن از اتباع افغانستان حضور دارند. البته در مورد هویت این افراد جزئیاتی منتشر نشده است و مشخص نیست که آنان چه زمانی به داعش پیوسته‌اند.

بر اساس این فهرست، ۲۳ نفر از اتباع ایران نیز در اردوگاه الهول و در میان اعضای بازداشت‌شده داعش بودند که اکنون به عراق منتقل شده‌اند. ظهور داعش و هم‌زمان آغاز جنگ داخلی در سوریه، این کشور را به مقصد بسیاری از جهادی‌های افراطی تبدیل کرد که از سراسر جهان برای پیوستن به جنگ وارد این کشور شدند.

در این میان تنوع در کشورهای مبدا اعضای داعش برای بسیاری از کارشناسان نکته قابل‌توجهی است. داعش که برای برپایی خلافت اسلامی می‌جنگد، همچنان از هوادارانش در سراسر جهان برای پیوستن به این گروه یا حمایت مالی دعوت می‌کند و هرچند قلمرو خود را در سوریه، عراق و افغانستان از دست داده است، همچنان یکی از خطرهای جدی برای امنیت جهانی تلقی می‌شود.

نگهداری هزاران عضو داعش در سوریه و در اردوگاه‌های تحت نظارت نیروهای دموکراتیک سوریه و دولت احمد الشرع، درباره پرورش نسل جدید داعش نیز نگرانی‌هایی را ایجاد کرده است. نیروهای دموکراتیک سوریه بارها از دولت‌های خارجی خواسته بودند شهروندانشان را بازگردانند، اما بسیاری از کشورها از پذیرش آن‌ها خودداری کردند.

رژیم طالبان که تنها روسیه آن را به رسمیت شناخته شده است و در انزوای بین‌المللی به‌سر می‌برد، نیز هنوز برای بازگرداندن اعضای افغان‌تبار داعش از اردگاه‌های سوریه و عراق به افغانستان اقدامی نکرده است.