رژیم طالبان برای تغییر افکار جوانان و نوجوانان، کتابها و برنامههایی را با محور نقد سکولاریسم تبلیغ و برگزار میکند. در این کتابها و برنامهها، بخشهایی از نظام سکولاریسم به شکل گزینشی انتخاب و نقد میشوند. در مقابل، نظام مبتنی بر «شریعت اسلامی» مطابق با روایت طالبان ترویج میشود. این برنامهها بخشی از تلاش هدفمند طالبان برای مهندسی ذهنیت نسل جوان افغانستان به شمار میروند.
رژیم طالبان معتقد است که در دو دهه حاکمیت نظام جمهوری در افغانستان، همراه با حضور آمریکا و کشورهای غربی و دسترسی گسترده جوانان و نوجوانان به منابع مختلف اطلاعاتی، آشنایی آنان با نظام سکولاریسم افزایش یافته و همین امر سبب شده بخشی از این نسل با برداشت طالبان از «شریعت اسلامی» مخالف باشند. طالبان اکنون میکوشند این طرز فکر را تغییر دهند و با استفاده از ابزارهای آموزشی و تبلیغاتی، اذهان نوجوانان و جوانان را مطابق با ایدئولوژی خود بازسازی کنند.
در برنامههای رقابتی، که به دلیل اهدای جوایز نقدی و غیرنقدی با استقبال شماری از جوانان و نوجوانان روبهرو میشود، طالبان کتابهای مورد نظرشان را در اختیار شرکتکنندگان قرار میدهند و سپس پرسشهایی را بر اساس محتوای همین کتابها برای آزمون طراحی میکنند. این روش به طالبان امکان میدهد تا چارچوب فکری مورد نظر خود را به شکل غیرمستقیم به شرکتکنندگان القا کنند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
یکی از این برنامهها را اداره اطلاعات و فرهنگ رژیم طالبان در شهر «پل علم»، مرکز استان لوگر، برگزار کرده است. در این آزمون که بر اساس کتابی در نقد سکولاریسم برگزار شد، بیش از صد نفر از نوجوانان و جوانان شرکت کردند. برگزارکنندگان این برنامه، آن را یک فعالیت «علمی» معرفی کردند، در حالی که محتوای آن به طور کامل در چارچوب دیدگاه ایدئولوژیک طالبان قرار داشت.
عبدالرحمان، یکی از شرکتکنندگان در این برنامه، پس از مطالعه کتابی درباره نقد سکولاریسم، مدعی است که کشورهای غربی علیه «اسلام» عمل میکنند و جوانان مسلمان باید از این موضوع آگاه شوند. او بر این باور است که شرکت در آزمون رقابتی طالبان باعث افزایش آگاهی او درباره سکولاریسم شده و به همین دلیل، نظام مبتنی بر «شریعت اسلامی» طالبان را بر سکولاریسم ترجیح میدهد. او گفت: «همین قسم آزمونها باید در سطح لوگر و در سطح افغانستان برگزار شود، چراکه این برنامهها باعث میشود که ذهنیت تمام جوانان تغییر کند. جوانان با شرکت در این آزمونها از مواردی که غرب علیه اسلام استفاده میکند با خبر میشوند.»
عبدالرحمان، که تحت تاثیر تبلیغات رژیم طالبان قرار گرفته، این را نادیده میگیرد که گروه طالبان در دوران نظام جمهوری با حملات انفجاری، انتحاری، مسلحانه و گروگانگیری، باعث کشته و زخمی شدن هزاران نظامی و غیرنظامی در افغانستان شدند. این بخش از گذشته طالبان در روایتهایی که این گروه به نسل جوان ارائه میکنند بهعمد حذف میشود.
مانند عبدالرحمان، جوانان دیگری هم تحت تاثیر تبلیغات رژیم طالبان قرار گرفتهاند. این تاثیرگذاری از طریق برنامههایی صورت میگیرد که با پوشش آموزشی و فرهنگی برگزار میشوند، اما در عمل کارکرد ایدئولوژیک دارند.
نورالحق احمدزی نیز بر این باور است که شرکت در آزمونهای رقابتی نقد سکولاریسم در افغانستان به آموزش نسل جوان درباره چالشهای این نظام کمک میکند. او چنین برنامههایی را ابزاری برای شناخت کشورهای غربی از دیدگاه طالبان میداند. او میگوید: «باید این قسم آزمونها در هر استان برای تشویق جوانان برگزار شود و این برنامهها در تربیت آنها موثر است. ما دیگر کشورها را به وسیله این کتابها خواهیم شناخت.»
رژیم طالبان از این برنامههای تبلیغاتی و ایدئولوژیک با عنوان برنامههای «علمی» یاد میکند، در حالی که این فعالیتها تنها بر جنبههای منفی نظام سکولاریسم تمرکز دارند. در مقابل، نظامی که طالبان آن را مبتنی بر «شریعت اسلامی» میداند و در چارچوب آن آموزش و کار برای بسیاری از زنان و دختران افغانستان ممنوع است و آزادیهای فردی و اجتماعی شهروندان بهشدت محدود شده است، به شکلی هدفمند ستوده میشود.
مولوی فیضالله جوهری، مسئول اطلاعات و فرهنگ رژیم طالبان در لوگر، به صراحت اعلام میکند که در آزمون رقابتی نقد سکولاریسم، تمرکز اصلی بر جنبههای منفی این نظام بوده است. او گفت: «کتابی تحت عنوان سکولاریسم برای رقابت انتخاب کردیم تا جوانان را از نظام سکولاریسم و نتایج و آثار آن آگاه کنیم. در مقابل از فواید نظام اسلامی بگویم تا به اذهانشان وارد شود.»
حبیب نور حیدری، یکی از مسئولان اداره «معارف» طالبان در لوگر، نیز گفته است که شرکتکنندگان در این برنامه آموختهاند که چگونه میتوان در برابر سکولاریسم ایستادگی کرد.
او گفت: «هدف ما این است که نسل جوان و دانشآموزان ما نظام سکولاریسم را بفهمند که از چه وقت پیدا شده است و برای جلوگیری از این نظام چه کارهایی نیاز است. باید به جای سکولاریسم، فرهنگ اسلامی را در سطح جامعه اجرا کنیم تا باعث بقا شود.»
با گذشت چهار سال و نیم از سلطه مجدد طالبان بر افغانستان، آموزش دینی مبتنی بر ایدئولوژی این رژیم بیش از پیش تاکید شده است. در این مدت، صدها مدرسه دینی و مسجد در سراسر افغانستان ساخته یا توسعه داده شده و هزینههای هنگفتی در این بخش صرف شده است. این در حالی است که میلیونها شهروند افغانستان زیر خط فقر زندگی میکنند و برای تامین نیازهای اولیهشان، از جمله نان شب، با دشواریهای جدی روبهرو هستند، اما میزان دقیق هزینههایی که طالبان در بخش آموزش دینی صرف کردهاند مشخص نیست.
در حال حاضر، هزاران کودک، نوجوان و جوان در افغانستان، بیخبر از تحولات جهانی، رشد فناوری و دستاوردهای هوش مصنوعی، در مدارس و مساجدی که زیر مدیریت طالبان قرار دارند، آموزش دینی میبینند، آموزشی که آنان را بیش از پیش در معرض ایدئولوژی این گروه قرار میدهد.
طالبان در دوران نظام جمهوری نیز بخشی از نیروهای جنگیشان را از مدارس و مساجد دینی و از میان طلبههای این مراکز تامین میکردند. بسیاری از این افراد به رایگان برای طالبان میجنگیدند و شماری از آنان تحت تاثیر شدید تبلیغات این گروه، تا آن حد آماده بودند که در حملات انتحاری و انفجاری شرکت کنند.
در حالی که رژیم طالبان میکوشد آموزش دینی را بر آموزش مدرن و سکولار اولویت دهد، افغانستان بیش از هر زمان دیگری به آموزش نوین و مدرن نیاز دارد. با این حال، برای رهبران و مقامهای ارشد طالبان که جز آموزش دینی، آموزش دیگری ندیدهاند، مفاهیم مدرن و آموزش سکولار ارزشهای «غربی» و مغایر با باورهای این گروه تلقی میشود.
هرچند نظام جمهوری مورد حمایت کشورهای غربی، مبتنی بر اسلام بود، اما رژیم طالبان مدعی است که این نظام ارزشهای سکولار را در جامعه ترویج میکرد. بر همین اساس، طالبان اکنون مقابله با این ارزشها را در دستور کار خود قرار داده است.
رژیم طالبان، که مخالف سرسخت سکولاریسم است، حکومتی را شکل داده که در انحصار کامل این گروه قرار دارد و هیچ فردی خارج از طالبان و بدون سابقه عضویت در این گروه و مشارکت در جنگ با حکومت پیشین افغانستان، امکان دستیابی به مقامهای بلند حکومتی را ندارد. طالبان مدعیاند که رژیمشان مبتنی بر «شریعت اسلامی» است و از دین بهمثابه ابزار مشروعیت استفاده میکنند، در حالی که این رژیم نه بر اساس آرای عمومی و خواست جمعی مردم، که بر پایه توافقنامه دوحه با ایالات متحده آمریکا در فوریه ۲۰۲۰ و بر اساس جنگ و خشونت شکل گرفته است. در همین چارچوب، طالبان میکوشند سکولاریسم را، که اصل آن جدایی نهاد دین از دولت، تنظیم قوانین بر پایه عقل و قانون مدنی و بیطرفی دولت در برابر ادیان است، ارزشی «غربی» و «غیر اسلامی» معرفی کنند و بر پیوند کامل دین و قدرت سیاسی تاکید ورزند.
