حملات «ارتش آزادی‌بخش بلوچستان» در ایالت بلوچستان پاکستان، هم‌مرز با افغانستان و به‌ دنبال آن حمله انتحاری در اسلام‌آباد، پایتخت این کشور، نگرانی جدی سران پاکستان را از جمله رئیس‌‌جمهوری آن را برانگیخته است. 

حمله انتحاری منتسب به شاخه خراسان گروه دولت اسلامی (داعش) به نمازگزاران شیعه در اسلام‌آباد در روز جمعه ۱۷ بهمن، به کشته شدن ده‌ها نفر و زخمی شدن بیش از ۱۰۰ نفر انجامید. پیش از این حمله، ارتش آزادی‌بخش بلوچستان هم از روز شنبه ۱۱ بهمن تا اواسط روز چهارشنبه، مجموعه حملاتی مرگبار را در ایالت بلوچستان اجرا کرده و دست‌کم در ۱۲ منطقه با نیروهای نظامی پاکستان درگیر شده بود. 

در این شرایط امنیتی ملتهب، انگشت اتهام مقام‌های پاکستانی به‌ سمت افغانستان تحت حاکمیت طالبان و دولت هند نشانه گرفته شده است و مدعی‌اند که حملات در خاک پاکستان از منشا افغانستان و با حمایت هند انجام می‌شوند.

طالبان و هند این اتهام را رد کرده‌اند. 

بیش از دو دهه و نیم پس از حملات ۱۱ سپتامبر شبکه القاعده در آمریکا که آن زمان در افغانستان تحت حمایت کنترل طالبان فعالیت می‌کرد، پاکستان اکنون درباره احتمال تکرار حملاتی مشابه ۱۱ سپتامبر، این‌ بار از منشا این کشور، هشدار می‌دهد. 

آصف علی زرداری، رئیس‌‌جمهوری پاکستان، روز یکشنبه ۱۹ بهمن (۸ فوریه) تصریح کرد که افغانستان تحت حاکمیت طالبان تهدیدی جدی برای امنیت منطقه و جهان به‌ شمار می‌رود. او گفت: «پاکستان از وضعیت افغانستان و رژیم طالبان که آنجا شرایطی مشابه یا بدتر از پیش از ۱۱ سپتامبر‌، زمانی که سازمان‌های تروریستی برای صلح جهانی تهدید ایجاد کردند و در نهایت به فاجعه ۱۱ سپتامبر منجر شد، به‌شدت انتقاد می‌کند.» 

رئیس‌‌جمهوری پاکستان خواستار اجماع جهانی برای مقابله با تهدیدهای تروریستی فرامرزی شد و افزود که اسلام‌آباد همواره تاکید کرده است هیچ کشوری به‌‌تنهایی قادر به مقابله با تروریسم نیست؛ به‌ ویژه در شرایطی که گروه‌های تروریستی فراتر از مرزها، از امکانات، تسهیلات و مصونیت برخوردارند. 

با این حال، وضعیت امنیتی افغانستان و حضور گروه‌های تروریستی در این کشور، در اولویت جامعه جهانی از جمله ایالات متحده آمریکا قرار ندارد و پاکستان با وجود درخواست‌های مکرر از کشورهای غربی، از جمله آمریکا، تاکنون نتوانسته است به هدف خود، یعنی دریافت کمک‌های نظامی و اطلاعاتی چشمگیر دست یابد و هیچ کشوری به ورود مستقیم به درگیری افغانستان تمایلی ندارد. 

لحن مقام‌های ارشد پاکستان در قبال افغانستان تحت حاکمیت رژیم طالبان در ماه‌های اخیر هربار تندتر و مواضع اسلام‌آباد علیه کابل صریح‌تر شده است. 

این در حالی است که پس از سقوط دوره نخست رژیم طالبان در پی حملات ائتلاف جهانی به رهبری آمریکا، این پاکستان بود که به بخشی از مقام‌ها و رهبران طالبان که از افغانستان گریختند، در خاک خود پناه داد و طالبان در سایه حمایت ارتش و سازمان اطلاعات نظامی پاکستان، توانستند بار دیگر ساختار خود را منسجم کنند و حملات علیه نظام وقت در افغانستان و نیروهای آمریکا و ناتو را از سر بگیرند. 

در آن مقطع، پاکستان از حضور نظامی آمریکا و ناتو در افغانستان نگران بود و هم‌زمان، هند، رقیب دیرینه پاکستان، با حضور دیپلماتیک پررنگ و نقش فعال در بازسازی افغانستان و ارائه کمک‌های بشردوستانه، به بازیگری تاثیرگذار بدل شده بود؛ وضعیتی که از نگاه ژنرال‌های پاکستانی و دولت این کشور تهدیدی علیه منافع پاکستان تلقی می‌شد. 

حکومت پیشین افغانستان بارها از دولت پاکستان و ارتش این کشور خواست از حمایت طالبان دست بردارند و روابطشان را با کابل تقویت کنند، اما مقام‌های پاکستانی به این درخواست‌ها توجهی نکردند. این در حالی بود که مقام‌های حکومت پیشین افغانستان درباره سناریو بازگشت طالبان به قدرت هشدار می‌دادند و تاکید می‌کردند که ناامنی و تروریسم در نهایت دامن پاکستان را نیز خواهد گرفت. 

با این حال، مقام‌های پاکستانی این هشدارها را جدی نگرفتند، زیرا اسلام‌آباد فکر می‌کرد طالبان، مشابه دوره نخست حاکمیتشان تحت رهبری ملا عمر، بنیان‌ گذار و رهبر نخست طالبان، همسو با منافع پاکستان عمل خواهند کرد. 

در دوره نخست حاکمیت طالبان، هند در افغانستان هیچ‌ فعالیت دیپلماتیک یا سیاسی نداشت و این وضعیت، نگرانی پاکستان را از ناحیه همسایه غربی‌ کاهش داده بود. رژیم طالبان هم در آن زمان، هیچ‌‌گاه به درگیری مرزی یا تنش با پاکستان روی نیاورده بود، اما با امضای توافق‌ دوحه میان طالبان و ایالات متحده آمریکا در فوریه ۲۰۲۰ و سپس افزایش دامنه جنگ و خشونت‌ها تا اوت ۲۰۲۱ که به بازگشت دوباره طالبان به قدرت انجامید، شرایط به‌ گونه‌ای متفاوت رقم خورد. 

در دوران جنگ با حکومت پیشین افغانستان، طالبان از همکاری و تعامل با هر گروه تروریستی که منافع این گروه را تهدید نمی‌کرد و داعیه کنترل جغرافیایی در افغانستان را نداشت، استقبال می‌کرد. بر همین اساس، زمانی که ارتش پاکستان پس از حمله تحریک طالبان پاکستان به مدرسه‌ای تحت کنترل ارتش در پیشاور که به کشته شدن بیش از  ۱۰۰ نفر از جمله تعدادی دانش‌آموز انجامید، عملیات نظامی گسترده‌ای را در ایالت خیبرپختونخوا، هم‌‌مرز با افغانستان، آغاز کرد، شماری از فرماندهان و جنگجویان تحریک طالبان پاکستان به خاک افغانستان پناه بردند.

این روند باعث شد روابط تحریک طالبان پاکستان با طالبان افغانستان تقویت شود و اعضای این گروه حتی در جنگ‌های طالبان علیه حکومت پیشین افغانستان، زیر پرچم طالبان بجنگند و از «غنائم جنگی» هم بهره‌‌مند شوند. حضور تحریک طالبان پاکستان در افغانستان، همراه با کسب تجربه جنگ چریکی و مهارت در اجرای حملات انفجاری و انتحاری، زمینه‌‌ساز تشدید حملات این گروه علیه پاکستان، پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت، شد. 

با افزایش حملات تحریک طالبان پاکستان که اغلب در ایالت خیبرپختونخوا متمرکز بود، دیگر گروه‌های مخالف دولت از جمله ارتش آزادی‌بخش بلوچستان، نیز حمله به نیروهای امنیتی و تاسیسات دولتی پاکستان در ایالت بلوچستان را افزایش دادند. 

در حال حاضر، پاکستان همزمان با تهدید تحریک طالبان پاکستان و گروه‌های هم‌‌پیمان آن، با معضل ارتش آزادی‌بخش بلوچستان و شاخه خراسان گروه دولت اسلامی (داعش) هم روبرو است و ارتش این کشور در برابر این مجموعه تهدیدها عملا در وضعیت دشواری قرار گرفته است. 

در چنین فضایی، ارتش و دولت پاکستان برای وارد کردن فشار بر رژیم طالبان، در ماه‌ اکتبر به بخش‌هایی از افغانستان، از جمله کابل، حملات هوایی انجام دادند؛ حملاتی که پس از آن به درگیری‌های نظامی در امتداد مرز میان طالبان و پاکستان انجامید.

 اسلام‌آباد مدعی است این حملات به منظور هدف قرار دادن عناصری انجام شد که امنیت پاکستان را تهدید می‌کنند. رژیم طالبان هم در مقابل و در واکنش به این حملات، تلاش کرد روابطش را با هند، رقیب دیرینه پاکستان، تقویت کند و هم‌زمان، همکاری‌های ترانزیتی و تجاری با دیگر کشورهای منطقه را گسترش دهد تا به اسلام‌آباد نشان دهد از بسته ماندن گذرگاه‌های مرزی چندان متاثر نمی‌شود.  

تجربه حمایت پاکستان از گروه طالبان در افغانستان تا این مرحله نشان داده که محاسبات اسلام‌آباد مطابق انتظار پیش نرفته است و در حال حاضر، نه‌‌تنها رژیم طالبان در افغانستان به تامین منافع امنیتی پاکستان اعتنایی نشان نمی‌دهد، بلکه به روایت مقام‌های پاکستانی، جغرافیای افغانستان به «عمق راهبردی» گروه‌های ستیزه‌جو و تروریستی علیه پاکستان تبدیل شده است.