پس از گذشت ۴۷ سال از استقرار جمهوری اسلامی و در شرایطی که نارضایتیهای عمومی به اوج رسیده و جامعه ایران در تبوتاب رقم زدن «انقلاب ملی ایرانیان» به سر میبرد، دانشگاههای ایران نیز به صحنه تحولی کمسابقه بدل شدهاند؛ تحولی که بسیاری از ناظران آن را تغییر توازن سنتی نیروها در محیطهای دانشگاهی میدانند.
همزمان با افزایش گمانهزنیها درباره احتمال تشدید تنشهای منطقهای و حمله نظامی گسترده آمریکا به پایگاهها و مقامهای جمهوری اسلامی در ایران، از ابتدای هفته جاری تا امروز دوشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۴، در دهها دانشگاه شهرهای مختلف ایران شعارهایی صریح در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی و در تقابل آشکار با جریانهای چپ و اسلامگرا سر داده شد؛ آنچه به گفته دانشجویان، نشان میدهد «دانشگاه از چپها پس گرفته شده است».
روز شنبه، همزمان با آغاز ترم دوم و بازگشایی دانشگاهها، نخستین تجمعهای اعتراضی در دانشگاههای امیرکبیر، تهران، صنعتی شریف، خواجه نصیر و فردوسی مشهد شکل گرفت. دامنه شعارها در روز یکشنبه گستردهتر شد و امروز دوشنبه، موج اعتراضها به اوجی تازه رسید و دهها دانشگاه دیگر به آن پیوستند.
در دانشگاه علم و صنعت تهران، دانشجویان یکدست شعار «جاوید شاه» سر دادند. در دانشگاه دولتی تهران هم علاوه بر شعارهای «هر یه نفر کشته شه، هزار نفر پشتشه» و «قسم به خون یاران، ایستادهایم تا پایان»، شعارهای «جاوید شاه»، «رضا رضا پهلوی، این است شعار ملی»، «شاه مییاد به خونه، ضحاک سرنگونه» و «داس چکش عمامه، پنجاهوهفت تمامه» سر داده شد.
دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد نیز امروز چهارم اسفند در تجمع خود، بانگ «جاوید شاه» را فریاد زدند و شعار «مرگ بر سه فاسد، ملا چپی مجاهد» سر دادند.
در دانشگاه صنعتی شریف که دانشجویان معترض آن را با نام پیش از انقلاب آن، «دانشگاه صنعتی آریامهر» خطاب میکنند، تجمعها با شعارهای «جاوید شاه»، «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» ادامه یافت و پرچم ملی شیروخورشیدنشان برافراشته شد.
همزمان رئیس این دانشگاه با اعلام ورود دادستان به پرونده اعتراضها، دانشجویان را به بازداشت تهدید کرد و هشدار داد در صورت گسترش ناآرامیها، کلاسها دوباره مجازی خواهد شد. روابط عمومی دانشگاه نیز از ممنوعالورود شدن شماری از دانشجویان خبر داد.
با این حال شاید شاخصترین صحنهها در دانشگاه الزهرای تهران رقم خورد که دانشجویان با تاکید بر نام پیش از انقلاب این مرکز آموزشی، آن را «دانشگاه فرح پهلوی» خواندند و شعار دادند: «الزهرا بسشه، فرح دیگه اسمشه»
دختران دانشجو در این دانشگاه روز دوشنبه ۴ اسفند پرچم جمهوری اسلامی را در محوطه به آتش کشیدند و همزمان شعارهایی چون «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده»، «مرگ بر سه فاسد، ملا چپی مجاهد» و «داس چکش عمامه، پنجاهوهفت تمامه» سر دادند. در این دانشگاه، شعارهای «ای شاه خوبان، برگرد به ایران، عمامهداران، ... تو ایران» نیز بارها تکرار شد.
در دانشگاه امیرکبیر تهران، دانشجویان روز دوشنبه با پاره کردن و آتش زدن پرچم جمهوری اسلامی، شعار «شاه مییاد به کشورش، دانشجوها پشت سرش» را فریاد زدند.
از دانشگاه خواجه نصیر، هم شعارهای «نظام فراری شده، بسیج فشاری شده» و «خامنهای قاتله، ولایتش باطله» شنیده شد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشجویان با برافراشتن پرچم سهرنگ شیر و خورشید نشان ایران، همصدا «جاوید شاه» گفتند. ویدیوهای رسیده به ایندیپندنت فارسی نشان میدهد که این پرچم در دانشگاههای آریامهر، تهران و خواجه نصیر نیز به اهتزاز درآمده است.
در دانشگاه سجاد مشهد، دانشجویان در برابر نیروهای بسیجی مستقر در محوطه دانشگاه، شعار «جاوید شاه» دادند. در دانشگاه علم و فرهنگ تهران نیز دانشجویان تجمع کردند و «جاوید شاه» و «داس چکش عمامه، پنجاهوهفت تمامه» گفتند.
یکی از ویژگیهای برجسته اعتراضهای دانشجویی سه روز اخیر، بازگشت آشکار به نامهای پیش از انقلاب ۵۷ و نمادهای دوره پهلوی است. دانشجویان نهتنها دانشگاه شریف را «آریامهر» و دانشگاه الزهرا را «فرح پهلوی» مینامند، بلکه پرچم ملی شیروخورشیدنشان را بهعنوان نماد اصلی هویت ملی در تقابل با پرچم جمهوری اسلامی برافراشتهاند؛ رخدادی که در چهار دهه گذشته در دانشگاههای ایران بیسابقه بوده است.
همزمان، شعارهای انتقادی علیه جریانهای چپ و گروههای موسوم به «پنجاهوهفتی» مانند «مرگ بر سه فاسد، ملا چپی مجاهد» و «داس چکش عمامه، پنجاهوهفت تمامه» هم در دانشگاهها طنینانداز شده است؛ شعارهایی که نشان میدهد بخش چشمگیری از دانشجویان ایرانی، نیروهای چپ و اسلامگرایان فعال در انقلاب ۱۳۵۷ را از عوامل اصلی شکلگیری جمهوری اسلامی میدانند و اکنون در پی مرزبندی صریح با آن جریانها هستند.
این تحولات در حالی رخ میدهد که دانشگاهها در اعتراضهای ۱۳۷۸ و ۱۳۸۸ عمدتا پایگاه جریانهای اصلاحطلب و چپ بودند و شعارهای آن دوره بیشتر بر مطالبات مدنی و سیاسی در چارچوب ساختار موجود متمرکز بود، اما اکنون شعار محوری بخشی از دانشجویان «این است شعار ملی، رضا رضا پهلوی» است که نشان از عبور از گفتمان اصلاحات درونساختاری و گرایش به تغییر بنیادین نظام دارد.
در سومین روز اعتراضها، دانشجویان دانشگاه تهران در مراسم یادبود رها بهلولیپور، دانشجوی ۲۳ ساله ادبیات ایتالیایی این دانشگاه، که شامگاه ۱۹ دیماه کشته شد، بار دیگر شعار «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» سر دادند.
این پیوند میان یاد جانباختگان اعتراضهای دیماه و شعارهای صریح در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی میتواند بیانگر همگرایی بخشهایی از جنبش دانشجویی با موج گستردهتر اعتراضهای خیابانی در ماههای اخیر باشد.
اکنون در پایان سومین روز پیاپی اعتراضهای گسترده، بهنظر میرسد دانشگاههای ایران وارد مرحلهای تازه شدهاند؛ مرحلهای که در آن، پایگاه سنتی جریانهای چپ به چالش کشیده شده است و گفتمان ملیگرایان و هواداران شاهزاده رضا پهلوی با صدایی بلندتر از همیشه در محوطههای دانشگاهی شنیده میشود.
اینکه این روند با سرکوب و تهدید متوقف خواهد شد یا به فصلی تازه در تاریخ جنبش دانشجویی ایران بدل میشود، پرسشی است که پاسخ آن در روزها و هفتههای پیش رو روشنتر خواهد شد.
